خانهتان نور زیادی ندارد؟ پنجره کوچک است؟ گوشهای از اتاق دارید که چند متر با پنجره فاصله دارد و تقریباً هیچوقت آفتاب مستقیم نمیبیند؟
این به معنی خداحافظی با گیاهان آپارتمانی نیست.
فقط باید انتخابتان گیاهان مناسب نور کم باشد.
خیلیها گیاهی را میخرند چون ظاهرش را دوست دارند، بعد آن را در گوشهای کمنور میگذارند و وقتی بعد از چند ماه برگهای جدید کوچک میشوند، فاصله بین برگها زیاد میشود یا رشد گیاه تقریباً متوقف میشود، فکر میکنند مشکل از کود یا آبیاری است.
گاهی مشکل فقط نور است.
و یک نکته مهمتر: نور کم با تاریکی یکی نیست. هیچ گیاه آپارتمانی واقعی قرار نیست در اتاقی که تقریباً هیچ نوری ندارد، بدون نور مصنوعی سالم رشد کند. حتی مقاومترین گیاهان هم برای فتوسنتز به نور نیاز دارند. تفاوتشان در این است که بعضی گونهها با مقدار کمتری از نور، مدت بیشتری دوام میآورند.
اصلاً از کجا بفهمیم خانه کمنور است؟
گفتن «اتاق من کمنوره» کمی مبهم است.
یک اتاق ممکن است برای یک سانسوریا نور مناسبی داشته باشد، اما برای یک گیاه پرنور مثل بسیاری از ساکولنتها اصلاً کافی نباشد.
جهت پنجره، اندازه شیشه، وجود پرده، ساختمانهای روبهرو، فاصله گلدان از پنجره و حتی فصل روی مقدار نور اثر میگذارند.
مثلاً پنجره شمالی معمولاً نور مستقیم بسیار کمی دریافت میکند و در نیمکره شمالی، بسیاری از خانههای رو به شمال نسبت به پنجرههای جنوبی نور کمتری دارند. اما این به معنی تاریکی نیست. اگر اتاق روشن است و نور روز به شکل غیرمستقیم وارد آن میشود، هنوز میتوانید گیاهان مختلفی در آن نگهداری کنید.
فاصله هم خیلی مهم است.
گلدانی که چسبیده به پنجره قرار دارد با همان گلدان در فاصله سه متری، شرایط نوری یکسانی ندارد. حتی اگر هر دو در یک اتاق باشند.
هرچه از پنجره دورتر شوید، شدت نور معمولاً به شکل قابل توجهی افت میکند.
پس وقتی کسی میگوید «این اتاق روشنه»، من ترجیح میدهم بپرسم: «گلدون دقیقاً کجای اتاقه؟»
همین سؤال خیلی چیزها را مشخص میکند.
زاموفیلیا؛ انتخاب محبوب برای گوشههای کمنور
زاموفیلیا یا همان ZZ Plant از آن گیاههایی است که اگر کمی فراموشش کنید، احتمالاً مدت زیادی دوام میآورد.
برگهای ضخیم و ساقههای گوشتیمانندش به گیاه کمک میکنند آب را ذخیره کند و در برابر دورههای خشکتر مقاوم باشد. در نور کم هم میتواند زنده بماند و ظاهر خوبی داشته باشد، هرچند نباید انتظار رشد سریع داشته باشید.
این قسمت مهم است.
زاموفیلیا در نور کم «تحمل» دارد، نه اینکه عاشق تاریکی باشد.
اگر آن را در محیطی بسیار تاریک بگذارید، رشدش کند میشود و فاصله زمانی بین برگهای جدید بیشتر خواهد شد. اگر نور کمی بهتر باشد، معمولاً رشد متعادلتری خواهید دید.
دشمن اصلی زاموفیلیا در چنین شرایطی، معمولاً آب زیاد است. چون در نور کم، مصرف آب گیاه پایینتر میآید و خاک هم دیرتر خشک میشود. اگر همان برنامه آبیاری یک گیاه پرنور را روی زاموفیلیای کمنور اجرا کنید، احتمال دردسر بالا میرود.
سانسوریا؛ مقاوم، مناسب نور کم، ولی نه ضدگلوله!
سانسوریا را تقریباً همه میشناسند.
برگهای ایستاده، فرم مرتب و نیاز آبی نسبتاً پایین باعث شده برای خانهها و محل کار بسیار محبوب باشد. از نظر تحمل شرایط نوری هم انعطاف خوبی دارد و میتواند در نور کم، متوسط و حتی نور زیادِ غیرمستقیم رشد کند.
اما یک تصور اشتباه دربارهاش وجود دارد:
«سانسوریا هرجایی باشه زنده میمونه.»
ممکن است زنده بماند، ولی این با رشد سالم فرق دارد.
در نور خیلی کم، رشد کندتر میشود. بعضی ارقام ممکن است رنگ و طرح برگهایشان را به خوبی شرایط پرنور نشان ندهند. آبیاری زیاد هم در محیط کمنور میتواند بهسرعت مشکل ایجاد کند، چون خاک دیرتر خشک میشود.
اگر سانسوریا را در یک اتاق کمنور گذاشتهاید، بیشتر از اینکه نگران آب دادن باشید، باید نگران آب ندادنِ بیموقع باشید.
پتوس؛ برای شروع انتخاب راحتی است
پتوس از آن گیاههایی است که معمولاً با آدم راه میآید.
اگر نور محیط متوسط باشد، رشد خوبی دارد. در نور کمتر هم میتواند دوام بیاورد و همین باعث شده یکی از گزینههای محبوب برای خانهها، اتاقهای کاری و فضاهایی باشد که نور ایدهآل ندارند.
فقط یک اتفاق ممکن است بیفتد.
اگر پتوس ابلق داشته باشید، نور کم میتواند باعث شود برگهای جدید سبزتر شوند و میزان رنگهای روشن روی برگ کاهش پیدا کند. دلیلش هم کاملاً منطقی است؛ گیاه برای تولید انرژی بیشتر، بافت سبزتر و دارای کلروفیل بیشتری را حفظ میکند.
پس اگر پتوس ابلق خریدهاید چون عاشق طرح سفید و سبز برگهایش شدهاید، آن را در تاریکترین گوشه خانه نگذارید.
پتوس سادهتر معمولاً در نور کمتر ظاهر یکنواختتری دارد و برای چنین فضاهایی انتخاب راحتتری است.
آگلونما؛ وقتی هم گیاه میخواهید، هم رنگ و طرح
آگلونما برای خانههای کمنور یکی از گزینههای جذاب است، مخصوصاً اگر از گیاهانی که فقط برگهای سبز دارند خسته شده باشید.
گونهها و ارقام مختلفی دارد؛ از برگهای سبز تیره گرفته تا نمونههایی با لکهها و نوارهای روشنتر.
هرچه برگ ابلقتر و روشنتر باشد، معمولاً نیاز نوری آن هم میتواند بیشتر شود. این نکته را موقع خرید فراموش نکنید.
آگلونمای سبز تیره برای محیطهای کمنور انتخاب مطمئنتری است.
قرار نیست در نور کم معجزه کند. اما اگر شرایط کلی مناسب باشد، میتواند سالها در فضای آپارتمان دوام بیاورد.
اسپاتیفیلوم؛ کمنوری را تحمل میکند !
اسپاتیفیلوم یکی از گیاهانی است که برای نور کم انتخاب میشود، اما یک نکته دربارهاش معمولاً نادیده گرفته میشود.
اگر نور کم باشد، ممکن است گیاه سالم بماند ولی گلدهی کمتر شود.
پس اگر اسپاتیفیلوم شما برگهای سبز و سالم دارد اما خبری از گل نیست، قبل از اینکه سراغ کودهای مختلف بروید، نور را بررسی کنید.
این گیاه همچنین با کمآبی میتواند خیلی واضح واکنش نشان دهد و برگهایش حالت افتاده پیدا کنند. البته همین ویژگی باعث یک اشتباه رایج هم میشود؛ بعضیها هر بار که برگها افتادند، بدون بررسی خاک آب میدهند.
اول خاک را لمس کنید.
اگر واقعاً خشک شده، آبیاری کنید. اگر خاک هنوز مرطوب است، دنبال علت دیگری بگردید.
فیلودندرونها؛ یک خانواده با سلیقههای مختلف
وقتی میگوییم «فیلودندرون»، درباره یک گیاه با نیاز کاملاً مشخص حرف نمیزنیم. گونهها و ارقام مختلفی وجود دارند و نیاز نوریشان هم دقیقاً یکسان نیست.
با این حال، بسیاری از فیلودندرونهای رایج آپارتمانی نور غیرمستقیم و ملایم را بهخوبی تحمل میکنند و بعضی در نور کمتر هم دوام میآورند.
فرم برگ و رشد رونده یا ایستادهشان هم باعث شده برای قفسه، میز، استند و گلدانهای آویز انتخاب جذابی باشند.
فقط اگر دیدید ساقهها بیش از حد کشیده شدهاند و فاصله بین برگها زیاد شده، گیاه احتمالاً دارد به سمت منبع نور میرود.
گیاه دارد مسیرش را به شما نشان میدهد.
برگ عبایی؛ برای جاهایی که خیلی از گیاهان کم میآورند
اگر دنبال گیاهی هستید که در برابر کمنوری و بیتوجهی نسبتاً مقاوم باشد، برگ عبایی یا Aspidistra elatior ارزش بررسی دارد.
این گیاه رشد سریعی ندارد.
ولی شاید همین ویژگی برای بعضی خانهها مزیت باشد. قرار نیست هر هفته جای گلدان را عوض کنید یا مدام دنبال شاخههای جدید باشید. برگهای سبز و کشیده آن میتوانند مدت زیادی ظاهر مرتب خودشان را حفظ کنند.
در محیطهای اداری و فضاهایی که نور طبیعی زیادی ندارند هم انتخاب جالبی است.
فقط باز هم همان قانون همیشگی برقرار است:
کمنور، یعنی نور کم.
نه بدون نور.
گیاهان دیگری هم هستند، اما یک دام وجود دارد
گیاهانی مثل دراسنا، بعضی انواع فیکوس، نخل شامادورا و برخی گونههای دیگر میتوانند نور نسبتاً کم را تحمل کنند، ولی «تحمل کردن» با «بهترین شرایط رشد» یکی نیست.
این تفاوت را موقع خرید جدی بگیرید.
اگر فروشنده گفت «این گیاه کمنوره»، سؤال بعدیتان این باشد:
«چقدر کم؟»
چون ممکن است منظورش این باشد که گیاه نور غیرمستقیم میخواهد، نه اینکه بتوانید آن را در راهروی بدون پنجره بگذارید.
وقتی نور کم است، آبیاری باید عوض شود
این شاید مهمترین نکته برای نگهداری گیاه در فضای کمنور باشد.
نور کمتر یعنی معمولاً رشد و مصرف آب کمتر. در نتیجه خاک ممکن است دیرتر خشک شود.
اگر عادت کردهاید هر هفته در یک روز مشخص به همه گلدانها آب بدهید، بهتر است این عادت را کنار بگذارید.
گیاهان تقویم ندارند.
ممکن است یک هفته زودتر به آب نیاز داشته باشند و هفته بعد، به دلیل کاهش دما یا نور، دیرتر.
انگشتتان را چند سانتیمتر داخل خاک ببرید. وزن گلدان را بررسی کنید. وضعیت خود گیاه را ببینید. اینها اطلاعات واقعیتری نسبت به یک برنامه ثابت آبیاری به شما میدهند.
و اگر خاک مدت زیادی خیس میماند، فقط فاصله آبیاری را زیاد نکنید. زهکشی و ترکیب خاک را هم بررسی کنید.
گاهی مشکل از آب دادن نیست؛ مشکل از این است که آب جایی برای رفتن ندارد.
کود بیشتر، کمبود نور را جبران نمیکند
این اشتباه را زیاد میبینیم.
گیاه رشد نمیکند، صاحبش کود بیشتری میدهد.
گیاه باز هم رشد نمیکند.
بعد مقدار کود را دو برابر میکند.
در حالی که گیاه فقط نور کافی ندارد.
کود نمیتواند جای نور را بگیرد. اگر انرژی کافی از طریق فتوسنتز تولید نشود، اضافه کردن مواد غذایی بیشتر الزاماً باعث رشد بهتر نمیشود و حتی در صورت مصرف نادرست میتواند به ریشه آسیب بزند.
در محیطهای کمنور، معمولاً نیاز به کوددهی با احتیاط بیشتری مدیریت میشود. اگر گیاه رشد فعال ندارد، کوددهی سنگین منطقی نیست.
وقتی گیاه در فصل رشد و شرایط نوری مناسبتری قرار دارد، میتوان طبق نیاز گونه و دستور کود، تغذیه را انجام داد.
گردوغبار روی برگها را دستکم نگیرید
در گیاهان کمنور، هر مقدار نور اهمیت بیشتری دارد.
اگر برگها با یک لایه گردوغبار پوشیده باشند، سطح برگ تمیز و سالمی برای دریافت نور ندارند. برای گیاهانی با برگ صاف و مقاوم، پاک کردن آرام برگها با دستمال مرطوب هر چند وقت یکبار کار سادهای است که ارزش انجام دادن دارد.
ولی اسپریهای براقکننده را فراموش کنید.
برگ قرار نیست مثل شیشه برق بزند.
بعضی از این محصولات میتوانند سطح برگ را بپوشانند و برای گیاه مناسب نباشند. آب ساده و دستمال نرم، در بسیاری از موارد کافی است.
اگر گیاه در نور کم رشد نمیکند، فوراً سراغ کود نروید
اول شکل رشدش را نگاه کنید.
آیا فاصله بین برگها بیشتر شده؟ ساقهها به سمت پنجره خم شدهاند؟ برگهای جدید کوچکتر شدهاند؟ رشد کاملاً متوقف شده؟
اینها میتوانند نشانه کمبود نور باشند.
در چنین شرایطی اگر امکانش وجود دارد، گلدان را کمی به منبع نور نزدیکتر کنید. نه اینکه یکدفعه آن را از گوشه تاریک به پشت پنجره با آفتاب شدید ببرید.
تغییر شدید نور هم میتواند دردسرساز شود.
اگر نور طبیعی واقعاً کافی نیست و فضای شما هم ارزش نگهداری گیاه را دارد، نور رشد مصنوعی میتواند گزینه خوبی باشد. مخصوصاً برای اتاقهایی که تقریباً هیچ نور طبیعی مناسبی ندارند.
اینجا دیگر «گیاه کمنور» معنی خودش را از دست میدهد؛ شما عملاً دارید نور مورد نیازش را با منبع مصنوعی تأمین میکنید.
ریزش برگ؛ همیشه تقصیر نور نیست
اگر گیاه کمنور شروع به ریزش برگ کرد، سه ثانیهای حکم صادر نکنید که «نورش کمه».
ممکن است آبیاری زیاد باشد.
ممکن است گیاه تازه جابهجا شده باشد.
ممکن است دمای محیط تغییر کرده باشد.
حتی ممکن است برگها به دلیل پیر شدن طبیعی خودشان جدا شوند.
اما اگر همراه با ریزش برگ، رشد متوقف شده، ساقهها کشیده و ضعیف شدهاند و گیاه به سمت پنجره خم شده، آن وقت نور یکی از مظنونهای اصلی است.
تشخیص گیاه بیشتر شبیه کارآگاهی است تا اجرای یک دستور ثابت.
زرد شدن برگها در گوشههای کمنور
زرد شدن برگ یکی از همان علائمی است که میتواند آدم را به اشتباه بیندازد.
نور کم رشد را کاهش میدهد و خاک دیرتر خشک میشود. اگر همان مقدار آبی را که در یک اتاق پرنور به گیاه میدادید در فضای کمنور هم ادامه دهید، رطوبت خاک میتواند بیش از حد بالا بماند.
پس وقتی برگ زرد شد، فقط به خود برگ نگاه نکنید.
خاک را لمس کنید.
گلدان را بررسی کنید.
سوراخهای زهکش را ببینید.
ریشه را، اگر علائم شدید است، بررسی کنید.
گاهی چیزی که از بالا «کمبود نور» به نظر میرسد، در واقع ترکیب نور کم و آبیاری زیاد است.
اگر خانهتان واقعاً تاریک است چه؟
اینجا دیگر تعارف نداریم.
اگر اتاق تقریباً هیچ نور طبیعی ندارد، هیچکدام از زاموفیلیا، سانسوریا، پتوس یا آگلونما قرار نیست برای همیشه بدون نور سالم بمانند.
ممکن است مدتی دوام بیاورند.
ولی رشد طبیعی بدون نور امکانپذیر نیست.
در چنین فضایی، یا باید محل گیاه را عوض کنید یا از نور رشد مناسب استفاده کنید. این خیلی بهتر از خریدن گیاه، گذاشتنش در یک گوشه تاریک و بعد ناراحت شدن از خراب شدنش است.
اگر خانه کمنور دارید، ناامید نشوید.
فقط گیاه را با خانه تطبیق دهید، نه خانه را با گیاه.
زاموفیلیا برای یک گوشه کمنور، سانسوریا برای یک فضای کمتوقع، پتوس برای رشد رونده، آگلونما برای برگهای طرحدار و اسپاتیفیلوم برای کسی که گل سفید دوست دارد، میتوانند انتخابهای خوبی باشند؛ اما هیچکدام جادویی نیستند.
نور کم یعنی رشد آهستهتر، مصرف آب کمتر و نیاز به دقت بیشتر در آبیاری.
اگر این را از همان اول بدانید، خیلی از مشکلاتی که بعدها سراغ گیاه میآیند اصلاً اتفاق نمیافتند.
